Kulmhof - niemiecki obóz zagłady

Okres działania: 1941-1943 oraz 1944 -1945

Miejscowość: Chełmno nad Nerem, (niem. Kulmfof)

Szacowana liczba ofiar: 200 000 *

* -  ze względu na bardzo małą liczbę ofiar, które przeżyły i złożyły zeznania po wojnie, jak i z powodu zniszczonej dokumentacji, a także działań Sonderkommanda 1005 zacierającego ślady zbrodni, szacunkowa liczna ofiar to około 200 000, w tym około 4000 Romów oraz niezliczona ilość Polaków, dzieci z Zamojszczyzny, dzieci z Lidic, oraz jeńców Armii Czerwonej.  Śledztwo prowadzone po wojnie przez sędziego Władysława Bednarza z Sądu Okręgowego w Łodzi pozwoliło ustalić liczbę zamordowanych na 350 tysięcy. Najniższą, 152 tysiące ofiar, ustalono na procesie w Bonn w latach 60. XX wieku. Najbardziej prawdopodobną jest liczba około 200 tys. zamordowanych.


Komendanci
 

Herbert Lange

Herbert Lange
(1941 – III 1942)

Hans Johann Bothmann

Hans Johann Bothmann
(III 1942 - 1945)


Chełmno nad Nerem - SS-Sonderkommando Kulmhof to PIERWSZY niemiecki nazistowski obóz zagłady, utworzony jesienią 1941 roku w Chełmnie nad Nerem. Funkcjonował do wiosny 1943 oraz krótko w latach 1944/45. Główne miejsce masowej zagłady ludności żydowskiej z Kraju Warty oraz więźniów łódzkiego getta. Szacunkowa liczna ofiar to około 200 000, w tym około 4000 Romów oraz niezliczona ilość Polaków, dzieci z Zamojszczyzny, dzieci z Lidic, oraz jeńców Armii Czerwonej.
 
Pierwszy okres:
 
Trwał od 8 grudnia 1941 (pierwszy transport) do 11 kwietnia 1943. Eksterminacji dokonywano w samochodach – mobilnych komorach gazowych, przy użyciu gazu spalinowego. Ciała wywożono do oddalonego o 4 kilometry Lasu Rzuchowskiego. Zwłoki grzebano w mogiłach o długości od 60 do 230 m. W pierwszej kolejności wymordowano Żydów z okolicznych gett: Koła, Kowali Pańskich, Kłodawy, Izbicy Kujawskiej. Od stycznia 1942 rozpoczęto deportacje Romów z Łodzi, z tamtejszego, utworzonego jesienią 1941, obozu (Ziegeunerlager), a następnie Żydów z getta łódzkiego oraz Żydów z Niemiec, Czech, Austrii, których jesienią 1941 osiedlono w Łodzi. Latem 1942 na krótko wstrzymano eksterminację, ponieważ zaistniało zagrożenie epidemiologiczne. Rozpoczęto wydobywanie zwłok z grobów i palenie ich w polowych krematoriach. W marcu 1943 zapadła decyzja o likwidacji obozu. 11 kwietnia Esesmani opuścili teren obozu wysadzając krematoria, a dzień wcześniej pałac, który służył za „przebieralnię”.
 
Drugi okres:
 
Trwał od wiosny-lata 1944 do 18 stycznia 1945. W okresie od 23 czerwca do 14 lipca 1944 przybyło z Łodzi dziesięć transportów Żydów. Zamordowano wtedy 7 196 mieszkańców getta łódzkiego. Następnie akcję eksterminacyjną przerwano. Eksterminacji dokonywano w obrębie Lasu Rzuchowskiego, gdzie zbudowano baraki i przystosowano teren do przyjmowania kolejnych transportów ofiar. We wsi pozostała część załogi Sonderkommando oraz grupa ostatnich, prawdopodobnie 47, więźniów żydowskich. Przetrzymywano ich w spichlerzu obok zburzonego pałacu. W nocy z 17 na 18 stycznia 1945, w czasie ewakuacji, SS-mani dokonali ostatniej egzekucji. Ze spichlerza wyprowadzono więźniów piątkami, mordując ich strzałami w tył głowy. Zdesperowani więźniowie, zamknięci w spichlerzu, podnieśli bunt, zabijając dwóch oprawców. Wtedy spichlerz wraz z więźniami Niemcy podpalili. Rozkaz wydał komendant Hans Johann Bothmann.
 
Uciekinierzy:
 
Niewiele wiadomo na temat uciekinierów z obozu. Przyjmuje się, iż z obozu uciekło minimum 11 więźniów, jednak cokolwiek więcej można powiedzieć wyłącznie o 7 ocalałych osobach.

Powyższy artykuł ma za zadanie przybliżyć ogólny zarys i charakterystykę obozu. Z biegiem czasu opis będzie sukcesywnie uzupełniany.


Kalendarium wydarzeń:

 
1941-12-08 ▪ Pierwszy transport Żydów do obozu zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem, ośrodka masowej zagłady Żydów w Kraju Warty.
 
1941-12-17 ▪ Do obozu Kulmhof zostaje przewiezionych 975 Żydów z getta w Dąbiu – 920 osób ginie od razu
 
1942-01-16 ▪ Początek deportacji Żydów z łódzkiego getta do obozu Kulmhof.
 
1942-01-17 ▪ Pierwsza grupa Żydów z Litzmannstadt zostaje zamordowana w obozie Kulmhof.
 
1942-08-XX ▪ Początek transportów Romów do obozu Kulmhof
 
1942-09-XX ▪ deportacja Żydów z łódzkiego getta. Do Kulmhof zostaje wtedy przewiezionych około 15 700 mieszkańców getta.
 
1943-04-01 ▪ Komando opuściło teren obozu Kulmhof, wysadzając krematoria.
 
1943-04-11 ▪ SS-Sonderkommando Kulmhof opuszcza Chełmno i zostaje skierowane do Jugosławii ramach jednostki Waffen SS Prinz Eugen.
 
1944-06-23 ▪ obóz zagłady Kulmhof wznawia działalność. Eksterminacji dokonywano w obrębie Lasu Rzuchowskiego, gdzie zbudowano baraki i przystosowano teren do przyjmowania kolejnych transportów ofiar.
 
1945-01-18 ▪ Ewakuacja obozu zagłady Kulmhof, w czasie której SS-mani dokonali ostatniej egzekucji załogi Sonderkommando.


Powiązane Artykuły


Zobacz Galerię:
(kliknij / dotknij zdjęcie aby przejść do galerii)
Chełmno obóz


Muzeum:

Na terenie byłego obozu zagłady powstał pomnik (1964) oraz niewielkie muzeum, które otwarto 17 czerwca 1990 roku. W muzeum udostępniane są nieliczne przedmioty świadczące o dziejach tego terenu oraz kopie relacji i sądowych dokumentów powojennych, zachował się także spichlerz, który został odrestaurowany. W Lesie Rzuchowskim znajduje się m.in. pomnik,  który reprezentuje „ścianę pamięci” z napisem: Pamięci Żydów pomordowanych w Chełmnie 1941–1945, oraz zostały zaznaczone istotne miejsca, takie jak mogiły, lokalizacja komór gazowych i krematoriów oraz Lapidarium żydowskich nagrobków.

Strona internetowa muzeum:
www.chelmno-muzeum.eu